Mâm cúng mùng 1 tết năm 2026 cần những gì?

Mâm cúng mùng 1 Tết là nghi thức tâm linh quan trọng trong ngày đầu năm mới, thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với tổ tiên và các vị thần linh, đồng thời gửi gắm ước nguyện về một năm an khang, tài lộc và bình an. Việc chuẩn bị mâm cơm cúng mùng 1 tết không chỉ đòi hỏi sự chu đáo về lễ vật mà còn cần đúng phong tục, phù hợp văn hóa từng vùng miền để mang lại khởi đầu suôn sẻ, may mắn cho cả gia đình trong suốt năm mới.

Ý nghĩa mâm cúng mùng 1 Tết

Nghi lễ cúng Mùng 1 Tết không đơn thuần là việc thực hiện theo tập quán lâu đời, mà còn hàm chứa chiều sâu văn hóa và giá trị tâm linh đặc biệt, đóng vai trò như điểm tựa tinh thần cho khởi đầu năm mới. Qua nghi thức này, người Việt thể hiện rõ triết lý sống trọng nghĩa tình, lòng biết ơn và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” đã ăn sâu vào tiềm thức dân tộc.

Kết nối tâm linh với tổ tiên

Mâm cúng Mùng 1 Tết được xem là cầu nối thiêng liêng giữa con cháu với ông bà, tổ tiên. Trong quan niệm dân gian, Tết là thời khắc linh thiêng khi tổ tiên trở về sum họp cùng gia đình. Việc chuẩn bị mâm cúng chu đáo chính là lời mời trang trọng, thể hiện sự tri ân đối với công lao sinh thành, dưỡng dục của các thế hệ đi trước, đồng thời báo cáo những việc đã qua và gửi gắm mong cầu cho năm mới. Thông qua đó, thế hệ trẻ cũng được nhắc nhớ về cội nguồn, nuôi dưỡng lòng hiếu kính và ý thức trách nhiệm với gia đình, dòng tộc.

Mở đầu may mắn cho năm mới

Theo quan niệm truyền thống, Mùng 1 Tết mang ý nghĩa “đầu xuôi đuôi lọt”, ảnh hưởng trực tiếp đến vận khí của cả năm. Vì vậy, việc cúng bái được thực hiện với sự thành tâm, trang nghiêm nhằm cầu mong bình an, tài lộc và hanh thông. Mỗi lễ vật trên mâm cúng, từ mâm ngũ quả đến các món ăn truyền thống, đều mang biểu trưng cho sự đủ đầy, sung túc và khát vọng một năm mới thuận lợi, nhiều phúc lộc.

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống

Nghi thức cúng Mùng 1 Tết đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ, trở thành nét đẹp không thể tách rời trong văn hóa Tết Việt. Đây không chỉ là phong tục mà còn là bài học sống động về đạo đức, về sự gắn kết gia đình và niềm tin hướng về tương lai. Việc cùng nhau chuẩn bị mâm cúng tạo nên không gian sum vầy, giúp các thành viên chia sẻ, gắn bó và tiếp nối những giá trị truyền thống tốt đẹp, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong nhịp sống hiện đại.

Mâm cúng mùng 1 Tết

Mâm cỗ miền Bắc

Mâm cỗ Tết miền Bắc là bức tranh ẩm thực truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa, nơi mỗi món ăn không chỉ ngon miệng mà còn gửi gắm những ước vọng tốt lành cho năm mới. Sự sắp xếp hài hòa giữa các món mặn – ngọt, nóng – nguội tạo nên tổng thể tròn đầy, thể hiện mong muốn sum vầy và sung túc của gia đình trong ngày đầu xuân. Một mâm cỗ Tết miền Bắc tiêu biểu thường gồm:

Bánh chưng: Biểu tượng thiêng liêng của Tết cổ truyền, đại diện cho đất trời, thể hiện sự đủ đầy và tinh thần đoàn viên.
Thịt đông: Món ăn đặc trưng ngày lạnh, trong veo và thanh mát, mang ý nghĩa khởi đầu năm mới nhẹ nhàng, an yên.
Canh măng móng giò: Nước canh ngọt sâu, măng giòn hòa quyện với móng giò béo ngậy, tạo nên hương vị quen thuộc của Tết Bắc.
Giò lụa, chả quế: Hình tròn viên mãn, sắc vàng ấm áp tượng trưng cho phúc lộc đầy nhà, cuộc sống no đủ.
Gà luộc: Gà vàng óng, bày biện trang trọng, gửi gắm ước mong mưa thuận gió hòa, gia đạo yên ấm.
Nem rán: Vỏ ngoài giòn rụm, nhân bên trong đậm đà, góp phần làm mâm cỗ thêm phong phú và hấp dẫn.
Xôi gấc: Màu đỏ cam tự nhiên tượng trưng cho may mắn, tài lộc và khởi đầu hanh thông.
Dưa hành: Vị chua dịu giúp cân bằng khẩu vị, giảm ngấy khi dùng cùng các món nhiều đạm.
Chè kho hoặc chè con ong: Món ngọt truyền thống, thường dùng kèm trà, khép lại bữa cỗ Tết trong không khí ấm cúng.

Mâm cỗ miền Trung

Ẩm thực Tết miền Trung mang dấu ấn rõ nét của điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và lối sống cần cù, chắt chiu của con người nơi đây. Chính vì vậy, mâm cỗ Tết miền Trung không quá cầu kỳ về số lượng nhưng đề cao sự hài hòa, san sẻ, các món ăn thường được chia thành từng đĩa nhỏ, bày gọn gàng trên mâm tròn, thể hiện tinh thần sum họp và ấm cúng ngày đầu năm.

Những món ăn quen thuộc trong mâm cỗ Tết miền Trung thường bao gồm:

Gà luộc: Được chế biến đơn giản, giữ trọn vị ngọt tự nhiên, tượng trưng cho sự no ấm, đủ đầy.
Thịt heo luộc: Món ăn mộc mạc, dễ kết hợp với nhiều loại rau và nước chấm.
Bánh tét: Khác với bánh chưng miền Bắc, bánh tét có hình trụ, thể hiện mong ước cuộc sống trọn vẹn, bền chặt.
Nem chua: Vị chua nhẹ, dai giòn đặc trưng, góp phần làm mâm cỗ thêm phong phú.
Dưa hành: Giúp cân vị, giảm ngấy khi dùng cùng các món nhiều đạm.
Ram cuốn: Nhỏ gọn nhưng đậm đà, là món ăn quen thuộc trong dịp lễ Tết.

Bên cạnh đó, người miền Trung rất coi trọng khả năng bảo quản và dùng được lâu, nên nhiều gia đình chuẩn bị thêm các món mặn như thịt kho, tôm rim, gà rán, nem các loại hay thịt ngâm nước mắm để dùng dần trong những ngày Tết.

Đặc biệt, văn hóa ẩm thực miền Trung còn nổi bật với các món cuốn, không thể thiếu thịt luộc, cá hấp cuốn bánh tráng, nem lụi ăn kèm rau sống và nước chấm đậm vị. Tất cả tạo nên mâm cỗ Tết miền Trung giản dị mà sâu sắc, phản ánh rõ nét tinh thần chịu thương chịu khó và tình cảm gắn bó của con người nơi dải đất miền Trung.

Mâm cỗ miền Nam

Mâm cỗ Tết miền Nam mang nét phóng khoáng, giản dị và linh hoạt, phản ánh rõ sự trù phú của vùng đất phương Nam cũng như điều kiện kinh tế của từng gia đình. Khác với sự cầu kỳ, quy chuẩn chặt chẽ của miền Bắc, mâm cỗ miền Nam không đặt nặng hình thức mà chú trọng sự thoải mái, đủ đầy và không khí sum họp ấm áp trong ngày Tết.

Các món ăn phổ biến trong mâm cỗ Tết miền Nam thường rất đa dạng, không bị bó buộc theo một khuôn mẫu cố định, tiêu biểu như:

Chả giò chiên: Vỏ giòn rụm, nhân đậm đà, là món quen thuộc trong hầu hết các gia đình Nam Bộ.
Lạp xưởng tươi: Vị ngọt béo đặc trưng, tượng trưng cho sự sung túc và đủ đầy.
Gỏi gà xé phay: Thanh mát, dễ ăn, giúp cân bằng vị giác giữa các món chiên, kho.
Củ kiệu: Món ăn kèm không thể thiếu, góp phần chống ngấy và tạo hương vị đặc trưng ngày Tết.

Đặc biệt, bánh tét là linh hồn của mâm cỗ Tết miền Nam. So với bánh chưng miền Bắc, bánh tét miền Nam phong phú hơn về hương vị và cách biến tấu như bánh tét nếp cẩm, bánh tét ngọt, bánh tét dừa; phần nhân cũng đa dạng từ thịt mỡ, đậu xanh đến trứng vịt muối. Chính sự linh hoạt này đã tạo nên mâm cỗ Tết miền Nam vừa giản đơn, vừa đậm chất no đủ, thể hiện tinh thần cởi mở và vui tươi của người dân phương Nam.

Mâm cỗ chay

Theo tín ngưỡng Phật giáo, một số gia đình quan niệm rằng vào những ngày đầu năm cần tránh sát sinh. Do đó, thay vì chuẩn bị mâm cúng mặn, nhiều gia đình thường chuẩn bị một mâm cơm cúng với các món ăn chay. Mâm cỗ chay không cần cầu kỳ nhưng vẫn đảm bảo sự hài hòa về màu sắc, hương vị và ý nghĩa:

Xôi chay (xôi gấc, xôi đậu xanh, xôi lá cẩm): tượng trưng cho sự no đủ, may mắn.
Canh chay (canh nấm, canh rong biển, canh rau củ): mang vị thanh mát, cân bằng dinh dưỡng.
Món xào chay (rau củ xào thập cẩm, đậu phụ xào nấm): đại diện cho sự sung túc, đa dạng.
Món kho chay (đậu hũ kho, nấm kho tiêu): tạo điểm nhấn đậm đà cho mâm cỗ.
Nem chay hoặc chả chay: giúp mâm cỗ thêm tròn vị, dễ ăn.
Dưa món, củ kiệu chay: chống ngấy, tạo hương vị đặc trưng ngày Tết.
Trái cây ngũ quả: dâng cúng tổ tiên, cầu phúc – lộc – thọ.

Khi làm mâm cỗ chay mùng 1 Tết, gia chủ nên chọn nguyên liệu tươi, chế biến đơn giản, nêm nếm vừa phải để giữ vị tự nhiên. Quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm, gọn gàng và sạch sẽ, bởi mâm cỗ chay không chỉ là bữa ăn đầu năm mà còn là lời cầu chúc cho một năm mới an lành, hanh thông và nhiều điều tốt đẹp.

Xem thêm: Những điều kiêng kỵ mùng 1 Tết

Mẫu văn khấn mùng 1 Tết chi tiết nhất

Nam mô A Di Đà Phật! (xướng 3 lần, cúi lạy 3 lạy)

Con kính lạy mười phương chư Phật, chư Phật mười phương, chín phương trời cao rộng.
Con thành tâm đảnh lễ Đức Đương Lai Hạ Sanh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy các bậc Tổ khảo, Tổ tỷ, chư vị bá thúc huynh đệ, cùng toàn thể hương linh gia tiên nội tộc, ngoại tộc.

Hôm nay là ngày mùng Một tháng Giêng năm Giáp Thìn.
Tín chủ chúng con là: ……………………
Hiện cư ngụ tại: ……………………

Nhân tiết Nguyên Đán đầu xuân, âm dương giao hòa, vạn vật khởi sinh, mưa thuận gió hòa, chúng con thành kính đón mừng năm mới. Con cháu trong nhà luôn ghi nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục của tổ tiên sâu nặng như trời biển, dẫu có tận tâm cũng khó báo đáp trọn vẹn.

Vì vậy, hôm nay chúng con sửa soạn hương đăng, hoa quả, lễ vật tinh khiết, dâng lên trước án, thắp nén tâm hương, cúi đầu bái thỉnh. Kính mời các cụ Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, cùng chư vị gia tiên, cô di, bá thúc, huynh đệ, nam nữ tử tôn nội ngoại linh thiêng giáng lâm, chứng giám lòng thành.

Cúi xin tổ tiên thương xót con cháu, phù hộ độ trì cho gia đạo được bình an, thân tâm khang thái, công việc hanh thông, học hành tiến bộ, làm ăn thuận lợi, bốn mùa tránh khỏi tai ương, tám tiết thường gặp điều lành.

Chúng con cũng kính mời các vị tiền chủ, hậu chủ, chư hương linh đang ngụ tại mảnh đất này đồng lai hâm hưởng lễ vật, phù trì cho gia đình chúng con được mọi sự tốt lành, trăm điều như ý, vạn sự cát tường.

Tín chủ chúng con lễ mọn lòng thành, cúi xin chư vị chứng minh và gia hộ.

Nam mô A Di Đà Phật! (xướng 3 lần, cúi lạy 3 lạy)

Xem thêm: Văn khấn mùng 1 Tết tại nhà
Xem thêm: Mâm cúng giao thừa trong nhà

Lưu ý khi bày trí mâm cúng mùng 1 Tết

Việc bày mâm cúng mùng 1 Tết không đơn thuần là thực hiện một phong tục đầu năm mà còn thể hiện trọn vẹn sự thành tâm, lòng hiếu kính của gia chủ đối với tổ tiên và các đấng linh thiêng. Để mâm cúng mùng 1 Tết 2025 được trang nghiêm, đúng lễ nghi và mang ý nghĩa tốt lành, gia đình nên lưu ý một số điểm quan trọng dưới đây:

Lựa chọn vị trí đặt mâm cúng

Mâm cúng cần được đặt tại nơi cao ráo, sạch sẽ và trang trọng, phổ biến nhất là bàn thờ gia tiên. Đây là không gian linh thiêng, thể hiện sự tôn kính và lòng biết ơn của con cháu đối với tổ tiên, thần linh.

Bày biện mâm cúng gọn gàng, sạch sẽ

Các lễ vật trên mâm cúng nên được sắp xếp ngay ngắn, cân đối, tránh bày biện lộn xộn. Sự chỉn chu trong cách bày trí không chỉ giúp mâm cúng đẹp mắt mà còn thể hiện thái độ nghiêm túc, thành kính của gia chủ trong ngày đầu năm.

Sắp xếp mâm ngũ quả hợp lý

Mâm ngũ quả thường được đặt ở vị trí trung tâm bàn thờ, hướng ra phía trước, mang ý nghĩa cầu mong phúc – lộc – thọ – khang – ninh. Các vật phẩm khác như hương, hoa tươi, đèn nến, giấy tiền vàng mã nên được bố trí xung quanh sao cho hài hòa, thuận mắt và đúng phong tục.

Chuẩn bị lễ mặn từ trước giao thừa

Nếu gia đình có cúng gà, nên luộc và bày gà từ chiều 30 Tết. Theo quan niệm dân gian, hạn chế làm thịt gà vào sáng mùng 1 sẽ giúp tránh điều không may, đồng thời giữ được sự thanh tịnh cho ngày đầu năm.

Không cúng quá sớm

Mâm cúng mùng 1 Tết nên được dâng vào buổi sáng sớm khi năm mới chính thức bắt đầu. Việc cúng quá sớm, trước thời khắc chuyển giao năm mới, có thể làm giảm ý nghĩa tâm linh của nghi lễ.

Tóm lại, mâm cúng mùng 1 Tết không chỉ là nghi lễ tâm linh mở đầu năm mới mà còn thể hiện trọn vẹn lòng hiếu kính, sự thành tâm của con cháu đối với tổ tiên và thần linh. Việc chuẩn bị và bày biện mâm cúng mùng 1 Tết đúng phong tục, gọn gàng và trang nghiêm sẽ góp phần mang đến khởi đầu suôn sẻ, gia đạo bình an, công việc hanh thông và nhiều may mắn cho cả năm. Hy vọng những thông tin trên KiddiHub đã giúp bạn hiểu rõ hơn và chuẩn bị mâm cúng mùng 1 Tết đầy đủ, đúng lễ nghi, đón năm mới an khang, vạn sự như ý.

Đăng bởi:

Mình là Thu Hương - Content Marketing chuyên nghiệp có 3 năm kinh nghiệm và kiến thức sâu rộng trong các lĩnh vực giáo dục, sức khỏe, và nhiều lĩnh vực khác. Mong rằng các bài viết của mình sẽ đem lại nhiều thông tin hữu ích cho bạn đọc.