Trung Tâm Chuyên Biệt Ánh Dương Hà Nam - Minh Khai
NÓI LẮP VÀ CÁC VẤN ĐỀ VỀ GIỌNG NÓI
🔸Nói lắp là gì?
Nói lắp là một dạng rối loạn ngôn ngữ (dis-FLOO-en-see), sự gián đoạn trong dòng chảy của lời nói. Nhiều trẻ nhỏ nói lắp trong độ tuổi từ 2 đến 5 tuổi. Nói lắp khiến trẻ:
▪ Lặp lại một số âm tiết, từ hoặc cụm từ nhất định
▪ Nói lắp kéo dài
▪ Dừng lại, không tạo ra âm thanh cho một số âm thanh và âm tiết nhất định
Trong nhiều trường hợp, tật nói lắp sẽ tự hết khi trẻ được 5 tuổi. Ở một số trẻ, tình trạng này kéo dài lâu hơn. Các phương pháp điều trị hiệu quả có sẵn để giúp trẻ vượt qua nó. Những trẻ nói lắp biết mình muốn nói gì, nhưng lời nói không được trôi chảy. Trẻ có thể lặp lại một từ hoặc một âm thanh hoặc kéo dài một phần của từ.
Một số trẻ có thể gặp vấn đề với một số âm thanh nhất định. Ví dụ: “Ss” và “Zs” là khó đối với trẻ nói ngọng . Trẻ nói âm "th" khi họ muốn sử dụng âm "s" hoặc "z". Những trẻ khác chỉ gặp rắc rối với những từ có "R" trong đó. Nhưng bất kể vấn đề gì về giọng nói, luôn có sự trợ giúp.
🔸Tại sao trẻ có vấn đề về lời nói?
Các bác sĩ và nhà khoa học không hoàn toàn chắc chắn tại sao việc nói chuyện lại khó khăn hơn đối với một số trẻ. Nhưng hầu hết đều tin rằng khó nói là do có vấn đề trong cách các thông điệp của não tương tác với các cơ và bộ phận cơ thể cần thiết để nói.
Nhiều người tin rằng tật nói lắp có thể là do di truyền. Điều này có nghĩa là một đặc điểm - trong trường hợp này là chứng khó đọc - được truyền vào gen . Những trẻ nói lắp có nguy cơ có một thành viên thân thiết trong gia đình cũng nói lắp cao gấp ba lần. Vì vậy, nếu bạn nói lắp, có thể ông bà, cha mẹ, anh chị em của bạn đã nói lắp hoặc đã từng nói lắp.
🔸Các vấn đề về giọng nói được chẩn đoán như thế nào?
Bác sĩ thường xuyên của bạn có thể giới thiệu bạn đến một nhà trị liệu ngôn ngữ và giọng nói hoặc bạn có thể trực tiếp đến gặp một người. Đôi khi, nhà trị liệu, còn được gọi là nhà nghiên cứu bệnh học về ngôn ngữ và ngôn ngữ, sẽ đến ngay trường của bạn để gặp bạn. Nhà trị liệu có thể yêu cầu bạn đọc to, phát âm một số từ hoặc nói một số từ.
Bạn cũng có thể kiểm tra thính giác với bác sĩ thính học , một chuyên gia chẩn đoán các vấn đề về thính giác. Tại sao bạn cần phải kiểm tra thính lực? Vì nếu nghe không tốt, bạn có thể gặp khó khăn khi nghe chính mình và phát âm các từ một cách chuẩn xác.
🔸Dấu hiệu nói lắp là gì?
Những dấu hiệu nói lắp đầu tiên thường xuất hiện khi trẻ khoảng 18–24 tháng tuổi. Ở độ tuổi này, vốn từ vựng đang phát triển mạnh và trẻ bắt đầu ghép các từ lại với nhau để tạo thành câu. Đối với cha mẹ, việc nói lắp có thể gây khó chịu và bực bội, nhưng việc trẻ nói lắp ở giai đoạn này là điều tự nhiên. Hãy kiên nhẫn với trẻ nhất có thể.
Một đứa trẻ có thể nói lắp trong vài tuần hoặc vài tháng và tình trạng nói lắp có thể đến rồi đi. Hầu hết trẻ em bắt đầu nói lắp trước 5 tuổi đều hết hẳn dù không cần bất kỳ sự trợ giúp nào như liệu pháp ngôn ngữ hoặc ngôn ngữ.
Nhưng nếu tình trạng nói lắp của trẻ xảy ra nhiều, trở nên trầm trọng hơn hoặc xảy ra cùng với các cử động của cơ thể hoặc khuôn mặt, thì nên gặp bác sĩ trị liệu ngôn ngữ-giọng nói khi trẻ khoảng 3 tuổi.
Thông thường, tình trạng nói lắp sẽ giảm khi trẻ vào tiểu học và bắt đầu mài giũa kỹ năng giao tiếp. Một đứa trẻ ở độ tuổi đi học mà tiếp tục nói lắp có thể đã nhận thức được vấn đề và có thể cảm thấy xấu hổ vì điều đó. Bạn cùng lớp và bạn bè có thể thu hút sự chú ý của trẻ hoặc thậm chí trêu chọc trẻ.
Nếu điều này xảy ra với con bạn, hãy nói chuyện với giáo viên, người có thể giải quyết vấn đề này trong lớp với bọn trẻ. Giáo viên cũng có thể giảm số lượng tình huống nói căng thẳng cho con bạn cho đến khi bắt đầu trị liệu ngôn ngữ.
🔸Nói lắp hoặc các vấn đề về giọng nói khác được điều trị như thế nào?
Sau khi bạn gặp nhà trị liệu ngôn ngữ và giọng nói, họ sẽ xem xét kết quả các bài kiểm tra với bạn và một hoặc cả hai cha mẹ của bạn. Các xét nghiệm có thể cho thấy bạn cần trị liệu ngôn ngữ. Đây là những buổi bạn có thể rèn luyện bài phát biểu và thực hành các kỹ năng của mình. Buổi trị liệu của bạn có thể chỉ có bạn và nhà trị liệu hoặc bạn có thể có buổi trị liệu với một nhóm trẻ em.
Điều quan trọng nữa là bạn phải dành thời gian để tự mình rèn luyện các kỹ năng của mình. Nhà trị liệu có thể cung cấp cho bạn các bài tập mà bạn có thể thực hiện ở nhà. Thực hành sẽ cải thiện kỹ năng của bạn và giúp ích cho việc nói chuyện hàng ngày của bạn. Bạn sẽ khám phá ra những cách tạo âm thanh dễ dàng hơn hoặc khác biệt hơn để có thể nói rõ ràng hơn.
Lúc đầu, những kỹ năng này có thể có vẻ lạ hoặc thậm chí có vẻ hơi kỳ lạ. Nhưng hãy cho nó một chút thời gian. Chẳng bao lâu nữa, nếu bạn cố gắng thực hiện nó, bạn sẽ nhận thấy sự cải thiện và bắt đầu cảm thấy tự tin hơn khi nói. Bạn sẽ không hoàn hảo ở khoản đó, nhưng không sao cả. Không ai nói chuyện hoàn hảo 100% thời gian.
🔸Khi nào cần được trợ giúp
Nếu trẻ 5 tuổi mà vẫn còn nói lắp, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc nhà trị liệu ngôn ngữ. Hãy hỏi chuyên gia trị liệu ngôn ngữ nếu trẻ:
▪Cố gắng tránh những tình huống nói chuyện
▪Thay đổi một từ vì sợ nói lắp
▪Có cử động trên khuôn mặt hoặc cơ thể cùng với chứng nói lắp
▪Lặp lại toàn bộ từ và cụm từ thường xuyên và nhất quán
▪Lặp lại âm thanh và âm tiết thường xuyên hơn
▪Có lời nói nghe có vẻ rất căng thẳng
Cũng nói chuyện với nhà trị liệu nếu:
▪Bạn nhận thấy khuôn mặt căng thẳng hoặc căng cứng ở cơ phát âm của trẻ
▪Bạn nhận thấy giọng hát bị căng khiến âm vực hoặc âm lượng tăng lên
▪Bạn có những lo ngại khác về khả năng nói của trẻ
Hầu hết các trường học sẽ cung cấp các xét nghiệm và liệu pháp thích hợp nếu tình trạng nói lắp kéo dài từ 6 tháng trở lên.
🔸Cha mẹ có thể giúp đỡ như thế nào?
Hãy thử các bước sau để giúp con bạn:
▪Đừng yêu cầu con bạn phải nói chính xác hoặc chính xác mọi lúc. Hãy để việc nói chuyện trở nên vui vẻ và thú vị.
▪Hãy dùng bữa ăn gia đình làm thời gian trò chuyện. Tránh những phiền nhiễu như đài phát thanh hoặc TV.
▪Tránh sửa chữa hoặc chỉ trích như "chậm lại", "hãy dành thời gian" hoặc "hít một hơi thật sâu". Những lời nhận xét này, dù có thiện chí đến đâu, cũng sẽ chỉ khiến con bạn cảm thấy tự ti hơn.
▪Tránh để con bạn nói hoặc đọc to khi thấy khó chịu hoặc khi tình trạng nói lắp ngày càng gia tăng. Thay vào đó, trong những khoảng thời gian này hãy khuyến khích các hoạt động không cần nói nhiều.
▪Đừng ngắt lời con bạn hoặc bảo chúng bắt đầu lại.
▪Đừng bảo con bạn phải suy nghĩ trước khi nói.
▪Mang lại bầu không khí yên tĩnh trong nhà. Cố gắng làm chậm nhịp độ của cuộc sống gia đình.
▪Nói chậm và rõ ràng khi nói chuyện với con bạn hoặc những người khác có mặt họ.
▪Duy trì giao tiếp bằng mắt với con bạn. Cố gắng không nhìn đi chỗ khác hoặc tỏ ra khó chịu.
▪Hãy để con bạn tự nói và kết thúc những suy nghĩ và câu nói. Tạm dừng trước khi trả lời câu hỏi hoặc nhận xét của con bạn.
▪Nói chuyện chậm rãi với con bạn. Điều này cần thực hành! Làm mẫu với tốc độ nói chậm sẽ giúp con bạn nói trôi chảy.
Sống chung với vấn đề về lời nói
Gặp vấn đề về giọng nói có thể khiến trẻ cảm thấy buồn hoặc ngại ngùng. Trẻ thậm chí có thể quyết định rằng mọi việc sẽ dễ dàng hơn nếu trẻ không nói quá nhiều. Nhưng cũng như các loại vấn đề khác, việc phớt lờ các vấn đề về ngôn ngữ sẽ không khiến chúng biến mất. Thay vì che giấu việc nói ngọng hoặc nói lắp, hãy cởi mở về cách trẻ nói chuyện và các bước trẻ đang thực hiện để cải thiện khả năng nói của mình. Giải thích tình huống đó cho bạn bè và giáo viên.
Thật không may, sống chung với vấn đề về ngôn ngữ cũng có thể đồng nghĩa với việc học cách đối phó với sự trêu chọc. Thật sự rất đau lòng khi ai đó chế nhạo bạn vì điều gì đó mà bạn không thể kiểm soát hoàn toàn, chẳng hạn như cách bạn nói chuyện.
Hãy nhờ đến người thân, bạn bè và giáo viên của trẻ để được hỗ trợ. Hãy kiên nhẫn với chính mình. Hầu hết trẻ có vấn đề về ngôn ngữ sẽ nói tốt hơn, đặc biệt nếu chúng luyện tập, luyện tập, luyện tập.
Nguồn:
1. https://kidshealth.org/en/kids/stuttering.html
----------------------------------------
