Trung tâm Can thiệp sớm Cầu Vồng được nhiều phụ huynh biết tới theo mô hình “sàng lọc – đánh giá – tư vấn – can thiệp”, tập trung vào các nhóm trẻ cần hỗ trợ về giao tiếp, ngôn ngữ, hành vi và kỹ năng học. Điểm phù hợp của mô hình này là trẻ không bị đưa vào một khuôn mẫu chung, mà được định hướng theo mức độ và nhu cầu thật của từng bé. Khi lộ trình rõ ràng, ba mẹ sẽ dễ nhìn thấy tiến bộ theo tuần/tháng, thay vì cảm giác “học mãi mà không biết con có đang đi đúng hướng không”.
Tổng quan về trung tâm và định hướng giáo dục
Cầu Vồng được tổ chức theo hướng hệ thống, triển khai dịch vụ sàng lọc – đánh giá – tư vấn – can thiệp cho nhóm trẻ có nhu cầu đặc biệt. Trung tâm tiếp nhận hỗ trợ các nhóm trẻ thường gặp ở giai đoạn mầm non và đầu tiểu học như chậm nói, tự kỷ, tăng động giảm tập trung, chậm phát triển; đồng thời có nội dung hỗ trợ về phát âm/sửa ngọng cho một số trường hợp có nhu cầu can thiệp ngôn ngữ nói.
Nhìn từ góc độ phụ huynh, đây là nhóm dịch vụ rất “đúng nỗi lo”: con không chỉ cần nói, mà cần biết giao tiếp; không chỉ cần thuộc từ, mà cần biết dùng từ để yêu cầu, từ chối, xin giúp đỡ, chờ lượt và tương tác phù hợp trong đời sống. Việc có cơ sở ở cả khu vực Tam Điệp và Yên Mô giúp nhiều gia đình giữ lịch can thiệp đều đặn hơn, vì can thiệp sớm là hành trình dài hơi: đều mới hiệu quả, gián đoạn thường khiến trẻ khó duy trì kỹ năng và dễ “tụt nhịp”.
Môi trường học tập an toàn, gần gũi với trẻ
Với trẻ chậm nói và tự kỷ, “phòng học đẹp” chưa phải yếu tố quan trọng nhất. Nhiều bé nhạy cảm với âm thanh, ánh sáng, mùi, hoặc quá tải khi có quá nhiều đồ vật – hoạt động diễn ra cùng lúc. Vì vậy, không gian can thiệp hiệu quả thường đi theo nguyên tắc: an toàn – ổn định – ít xao nhãng – có cấu trúc rõ ràng. Khi môi trường “dễ đoán”, trẻ bớt lo lắng, hợp tác tốt hơn và dễ tiếp nhận hướng dẫn hơn.
Trong can thiệp sớm, không gian học thường được tổ chức theo mục tiêu: khu can thiệp cá nhân 1–1 để tập trung ngôn ngữ – giao tiếp – chú ý; khu hoạt động chơi tương tác để luyện kỹ năng luân phiên, chờ lượt, bắt chước; và khu hoạt động nhóm nhỏ (tùy mức độ phù hợp) để rèn kỹ năng xã hội, làm theo hướng dẫn và nề nếp lớp học. Học cụ, đồ chơi giáo dục và vật dụng hỗ trợ được sử dụng có “đích” rõ ràng: không phải để trẻ chơi cho qua giờ, mà để tạo tình huống giao tiếp và luyện kỹ năng nền.
Giáo viên thấu hiểu tâm lý, tận tâm từng giai đoạn phát triển
Trẻ đặc biệt không học theo kiểu “nghe – làm – đúng” như nhiều ba mẹ kỳ vọng. Nhiều bé không hợp tác không phải vì bướng, mà vì con quá tải, chưa hiểu yêu cầu, hoặc chưa có cách giao tiếp phù hợp để biểu đạt nhu cầu. Vì vậy, đội ngũ can thiệp cần kỹ năng quan sát và “đọc” trẻ: khi nào con cần giảm kích thích, khi nào con cần đổi cách tiếp cận, khi nào con đang né nhiệm vụ vì khó, và khi nào con đang mất động lực giao tiếp.
Điểm quan trọng của mô hình can thiệp tốt là giáo viên không chỉ làm việc với trẻ trong giờ can thiệp, mà còn giúp phụ huynh phối hợp ở nhà. Trẻ có thể làm được trong phòng can thiệp, nhưng để “dùng được” trong cuộc sống, con cần được luyện ở bữa ăn, giờ chơi, lúc ra ngoài, khi gặp người lạ, khi chuyển hoạt động… Những kỹ năng nền như gọi tên quay lại, chú ý chung, luân phiên, chờ lượt, xin giúp đỡ… chỉ bền khi được lặp đều trong đời sống thật.
Phương pháp dạy phù hợp với từng trẻ
Điểm khiến nhiều gia đình thất vọng khi tự luyện ở nhà là họ chỉ tập trung vào “nói từ”, trong khi con chưa có nền tảng để nói. Với trẻ chậm nói và tự kỷ, can thiệp hiệu quả thường đi theo trình tự:
Trước hết là nền tảng tiền ngôn ngữ. Nhiều trẻ chậm nói không phải vì không phát âm được, mà vì thiếu kỹ năng nền: phản hồi khi gọi tên, giao tiếp mắt đúng thời điểm, chú ý chung (con và người lớn cùng chú ý vào một đồ vật/hoạt động), chỉ trỏ, bắt chước động tác/âm thanh, luân phiên khi chơi. Khi nền này được xây đúng, trẻ bắt đầu “muốn giao tiếp”, và ngôn ngữ thường bật lên tự nhiên hơn.
Song song là hỗ trợ hành vi và tăng khả năng hợp tác. Với trẻ tự kỷ hoặc tăng động giảm tập trung, mục tiêu ban đầu không phải là “ngồi yên thật lâu”, mà là trẻ chịu tham gia hoạt động, biết chuyển hoạt động không bùng nổ, biết chờ ngắn, biết làm theo hướng dẫn 1 bước rồi tăng dần. Khi hành vi ổn, khả năng học ngôn ngữ và kỹ năng xã hội tăng lên rất nhanh.
Trung tâm Can thiệp sớm Cầu Vồng phù hợp với các gia đình cần một mô hình sàng lọc – đánh giá – tư vấn – can thiệp, tập trung xây nền giao tiếp, phát triển ngôn ngữ dùng được và hỗ trợ hành vi theo từng bước rõ ràng. Khi can thiệp đúng trọng tâm và gia đình phối hợp đúng cách, những thay đổi tích cực thường đến rất thật: con chủ động hơn, kết nối hơn, giảm bùng nổ và từng bước tiến gần hơn tới mục tiêu hòa nhập.
