🌻 NHẮC LÀ GÌ?
Hãy hình dung bạn đưa con về nhà bà chơi, khi con vào nhà gặp rất nhiều người lạ cùng ở đó, con chần chừ, túm tay mẹ chưa biết nói gì, mẹ sẽ nhắc “Con phải nói gì bây giờ nhỉ”. Nếu con vẫn xấu hổ, chưa nói, mẹ sẽ thường nói mẫu cho con luôn câu con cần nói “Cháu chào các bác ạ”.
Những gì mẹ vừa làm chính là kỹ thuật nhắc trẻ.
⁉️ VÌ SAO CẦN NHẮC?
Nhắc là một hoạt động rất đỗi thường tình. Chúng ta ai cũng cần nhắc để hoàn thành được nhiệm vụ một cách trôi chảy. Hãy cùng xem các ví dụ sau:
✅️ Khi cha mẹ có nhiều việc phải làm, cha mẹ sẽ ghi ra giấy và dán vào nơi nào đó dễ nhìn, nhìn vào là nhớ phải làm gì.
✔ Trong lớp mầm non, trước khi các bạn ăn trưa, cô giáo hỏi “Trước khi ăn trưa chúng mình cần làm gì” và các bạn đáp lại là “rửa tay” và lần lượt xếp hàng đi rửa tay.
✅️Khi đi học bơi, nếu chúng ta chưa biết phải quạt tay thế nào để tạo đà, huấn luyện viên sẽ làm mẫu động tác và nếu chúng ta vẫn không làm được, họ sẽ nắm tay chúng ta để hướng dẫn.
🌷Đối với trẻ có hội chứng tự kỷ hay rối loạn phát triển, NHẮC ĐÓNG VAI TRÒ QUAN TRỌNG ĐỂ TRẺ THỰC HIỆN ĐƯỢC KỸ NĂNG MONG MUỐN. Nếu không có nhắc hoặc nhắc không phù hợp, trẻ không làm được hành động đó, một vài lần trẻ sẽ chán và bỏ hoặc cáu gắt vì không làm được. Kết quả là trẻ không học được kỹ năng mong muốn.
🌳CÁC KỸ THUẬT NHẮC VÀ MỨC ĐỘ TÁC ĐỘNG CỦA CHÚNG
Cha mẹ hãy kéo xuống và quan sát bức hình trong bài. Đây là mô hình những kỹ thuật nhắc khác nhau.
⬇️Theo chiều từ trên xuống dưới: mức độ nhắc tăng dần, kéo theo đó là mức độ độc lập để tự làm của trẻ giảm dần
⬆️ Theo chiều từ dưới lên trên: mức độ nhắc giảm dần và mức độ độc lập tự làm của trẻ tăng dần
✅️ NHẮC TRỰC QUAN: là nhắc sử dụng hình ảnh hỗ trợ. Chẳng hạn, trẻ thường quên lấy kem đánh răng, mẹ sẽ để sẵn tuýp kem đánh răng cạnh bàn chải trên bồn rửa để trẻ không quên hoặc trong các bài tập ghép hình con vật, nếu trẻ còn bị rối, mẹ sẽ để những đáp án đúng gần về phía trẻ hơn để trẻ dễ dàng nhận ra đáp án đúng hơn
✅️NHẮC BẰNG NGÔN NGỮ: Có lẽ đây là kiểu nhắc mà nhiều cha mẹ sử dụng nhất ). Trong nhắc bằng ngôn ngữ lại có hai hình thức nhỏ: nhắc TRỰC TIẾP (khi mẹ hỏi “quả gì đây” và trẻ cầm quả cam loay hoay chưa biết trả lời, mẹ nói luôn “cam”/ “quả cam” – cung cấp đáp án hoàn chỉnh để trẻ nhại lại) và nhắc GIÁN TIẾP (khi trẻ làm rơi bút mà chưa cúi xuống nhặt lên, mẹ nói “ôi bút rơi rồi”, ngụ ý con phải nhặt bút lên)
✅️ NHẮC BẰNG CỬ CHỈ: khi con làm chưa đúng mẹ lắc đầu ngụ ý chưa phải, con cần làm lại; khi con cầm vỏ bimbim trong tay, nhìn quanh nhà, mẹ liền chỉ tay vào thùng rác ở góc ngụ ý con cần vứt vào đó
✅️NHẮC BẰNG CÁCH LÀM MẪU: để dạy con khoanh tay chào, ba khoanh tay trước ngực, gập người nói “cháu chào bà” (chào thay con) để con nhìn và bắt chước hoặc khi dạy con một điệu múa, ba mẹ và con cùng xem video Xuân Mai và bắt chước theo điệu múa đó.
✅️ NHẮC THỂ CHẤT MỘT PHẦN: con tập bài tập thể dục nhưng chưa tập trung quên giơ tay cao, cô giáo lại gần chạm nhẹ vào khuỷu tay con, con liền chú ý lại và giơ tay cao. Như vậy, cô chỉ giúp khởi đầu hoạt động, còn con vẫn là người làm chủ hoạt động, tự giơ tay cao
✅️NHẮC THỂ CHẤT TOÀN PHẦN: vẫn ví dụ giơ tay cao, con hoàn toàn chưa hiểu phải làm gì, cô cầm hai cổ tay con và từ từ đưa tay con lên cao, đây chính là nhắc thể chất toàn phần vì cô là người điều khiển và kiểm soát hành động chứ không phải con. Một ví dụ khác là khi cho con tập viết, ba mẹ nắm tay mình quanh bàn tay con cầm bút và điều khiển tay con đưa theo nét chữ.
⁉️LÀM SAO ĐỂ NHẮC HIỆU QUẢ
Nhiều ba mẹ phàn nàn “nhắc mãi mà như nước đổ lá khoai” “nói năm lần bảy lượt không làm được”
🌷Ba mẹ thấy đó, nhắc không chỉ bằng lời, nếu ba mẹ nhắc bằng lời mãi mà con chưa làm được thì đó là vì mức độ nhắc đó còn chưa đủ, con cần mức độ nhắc cao hơn. Gióng lại vào bảng, ba mẹ sẽ thấy, mức độ cao hơn của nhắc ngôn ngữ là nhắc bằng cử chỉ → hãy thử thay vì dùng lời thì dùng chỉ tay. Nếu nhắc cử chỉ vẫn không đủ, hãy chuyển tiếp lên nhắc bằng làm mẫu. Nếu vẫn chưa ok, sẽ nhắc thể chất.
⭐️Nguyên tắc là nhắc CHỈ ĐẾN LẦN THỨ 3 LÀ CON PHẢI LÀM ĐƯỢC
⭐️ Ví dụ: con làm rơi bút màu xuống đất; mẹ nhắc ngôn ngữ gián tiếp“bút rơi rồi”. Con chưa biết phải làm gì
→ Mẹ nhắc ngôn ngữ trực tiếp kết hợp làm mẫu – mẹ vừa nói “nhặt bút” vừa cúi xuống nhặt để lên bàn. Con vẫn chưa làm theo
→ Mẹ chuyển lên mức độ nhắc thể chất – mẹ cầm tay con và đẩy nhẹ người con cúi xuống, nhặt bút để lên bàn, vừa làm vừa nói “nhặt bút” để nạp từ cho con.
Sau vài lần, khi con đã quen với hoạt động này, mẹ GIẢM NHẮC, không cầm tay con nữa mà chỉ vừa nhắc “nhặt bút” vừa chạm nhẹ tay con. Khi chạm nhẹ tay mà con cũng làm được thì chỉ nhắc bằng lời. Sau cùng, khi nhắc bằng lời mà con cũng đã làm được, thì các lần sau đó HÃY CHỜ xem con có tự làm không trước khi nhắc bằng lời.
✅️LUÔN ƯU TIÊN CÁCH NHẮC ÍT TÁC ĐỘNG NHẤT MÀ VẪN HIỆU QUẢ và cần GIẢM NHẮC KHI CON TIẾN BỘ.
⭐️ Tài liệu tham khảo: Neitzel, J., & Wolery, M. (2009). Overview of prompting. Chapel Hill, NC: The National Professional Development Center on Autism Spectrum Disorders, Frank Porter Graham Child Development Institute, The University of North Carolina.
⭐️ Nguồn tham khảo thêm:
https://theautismhelper.com/use-prompts-effectively.../
https://www.autismclassroomresources.com/5-main-types-of.../
https://www.autismclassroomresources.com/what-are.../ Ẩn bớt
