Nhiều phụ huynh ở Huế chỉ bắt đầu “đi tìm trung tâm” sau một giai đoạn dài tự xoay xở: con chậm nói, nói ít, không dùng lời nói để giao tiếp, gọi không quay lại, khó tập trung, hay bùng nổ khi bị yêu cầu hoặc khi thay đổi thói quen. Có gia đình cố gắng luyện ở nhà, đổi lớp, đổi cô, thậm chí chờ thêm vì nghĩ “lớn lên sẽ nói”, nhưng càng về sau càng thấy con tụt lại so với các bạn cùng tuổi.
Với nhóm trẻ có nhu cầu đặc biệt, điều tạo khác biệt không nằm ở việc học nhiều hay ít, mà nằm ở việc được đánh giá đúng – can thiệp đúng kỹ năng nền – duy trì đều đặn và có sự phối hợp chặt giữa trung tâm và gia đình. Trong bối cảnh đó, Trung Tâm Hướng Dương Huế là một địa chỉ được nhiều phụ huynh nhắc tới khi cần hỗ trợ trẻ tự kỷ, chậm nói và khó khăn giao tiếp theo hướng bài bản.
Tổng quan về trung tâm và định hướng giáo dục
Hướng dương huế được định hướng là mô hình hỗ trợ can thiệp sớm cho trẻ có khó khăn phát triển, trong đó nổi bật là nhóm trẻ chậm nói, rối loạn ngôn ngữ, khó khăn giao tiếp, tăng động giảm chú ý và các biểu hiện thuộc phổ tự kỷ. Thay vì tiếp cận theo kiểu “lớp học thêm”, trung tâm hoạt động theo tư duy can thiệp sớm: xem ngôn ngữ và giao tiếp là nền tảng, đồng thời coi hành vi, chú ý và kỹ năng tham gia hoạt động là những yếu tố quyết định khả năng hòa nhập lâu dài của trẻ.
Điểm quan trọng trong cách một trung tâm can thiệp tạo niềm tin không phải ở lời hứa “con sẽ nói nhanh”, mà ở việc họ giúp phụ huynh nhìn rõ: con đang ở mức nào, điểm nghẽn nằm ở đâu và lộ trình gần nhất cần tập trung vào kỹ năng gì. Với các trường hợp chậm nói, nhiều trẻ không chỉ thiếu từ vựng mà còn thiếu nền chú ý, thiếu tương tác hai chiều hoặc thiếu động lực giao tiếp. Với các trường hợp tự kỷ, trở ngại thường nằm ở tương tác xã hội, khả năng đáp lại và khả năng chia sẻ chú ý, khiến ngôn ngữ khó phát triển dù trẻ có thể “nhại lời”.
Môi trường học tập an toàn, gần gũi với trẻ
Phụ huynh đôi khi dễ bị thuyết phục bởi một không gian thật đẹp hoặc thật nhiều đồ chơi. Nhưng với trẻ tự kỷ, chậm nói, tăng động, điều quan trọng hơn cả là môi trường phải giảm nhiễu và có cấu trúc. Trẻ có thể rất nhạy với âm thanh, ánh sáng, sự lộn xộn và thay đổi bất ngờ. Nếu phòng học quá nhiều kích thích, trẻ dễ quá tải cảm giác, dẫn đến chạy vòng, la hét, chống đối hoặc “đóng băng” không hợp tác. Ngược lại, một không gian có bố cục rõ ràng giúp trẻ hiểu “mình sắp làm gì”, giảm lo lắng và tăng khả năng tham gia hoạt động.
Một trung tâm can thiệp ngôn ngữ tốt thường có những khu vực phục vụ các mục tiêu khác nhau, ví dụ không gian can thiệp cá nhân để luyện chú ý và giao tiếp một-một, khu hoạt động nhóm nhỏ để rèn kỹ năng xã hội và chờ lượt, cùng một khu linh hoạt để chuyển nhịp khi trẻ mệt hoặc mất tập trung.
Ngoài không gian, giáo cụ là phần không thể thiếu trong can thiệp sớm. Với trẻ chậm nói, việc “học bằng tay” thường hiệu quả hơn “ngồi nghe”. Các đồ chơi nhiệm vụ, vật thật, tranh ảnh trực quan hay trò chơi tương tác là công cụ để giáo viên tạo tình huống giao tiếp: muốn lấy đồ cần xin, muốn chơi tiếp cần phản hồi, muốn đổi hoạt động cần lựa chọn.
Giáo viên thấu hiểu tâm lý, tận tâm từng giai đoạn phát triển
Trong can thiệp sớm, giáo viên không chỉ là người dạy nội dung. Họ là người quan sát hành vi, phân tích nguyên nhân và điều chỉnh chiến lược liên tục theo phản ứng của trẻ. Cùng một hành vi “không chịu nói”, có trẻ né tránh vì quá áp lực, có trẻ không hiểu yêu cầu, có trẻ không có động lực giao tiếp vì mọi thứ đều được đáp ứng trước khi trẻ kịp thể hiện. Người làm chuyên môn tốt sẽ không dồn trẻ vào thế thất bại, mà tạo điều kiện để trẻ “thắng nhỏ” nhiều lần: trẻ làm được, trẻ được khen, trẻ được tiếp tục hoạt động, và từ đó trẻ hợp tác hơn.
Với trẻ trong phổ tự kỷ, điều quan trọng thường không phải là dạy thật nhiều từ, mà là xây dựng tương tác hai chiều. Trẻ cần học cách nhìn, đáp lại, chờ lượt, bắt chước và chia sẻ chú ý. Khi tương tác tăng, ngôn ngữ thường tăng theo vì trẻ đã bắt đầu tham gia vào “vòng giao tiếp” với người khác.
Phương pháp dạy phù hợp với từng trẻ
Can thiệp hiệu quả thường không đi theo kiểu “luyện nói thật nhiều” ngay từ đầu, mà bắt đầu bằng việc xây nền tảng. Với nhiều trẻ chậm nói, vấn đề cốt lõi là trẻ chưa có động lực giao tiếp hoặc chưa đủ chú ý để tiếp nhận ngôn ngữ. Nếu trẻ không chú ý, trẻ không nghe; nếu không nghe, trẻ không hiểu; nếu không hiểu, trẻ không thể phản hồi. Vì vậy, một lộ trình hợp lý thường đi theo hướng: tăng tương tác – tăng chú ý – tăng giao tiếp chức năng – rồi mới mở rộng ngôn ngữ.
Trong can thiệp chậm nói, mục tiêu quan trọng là giúp trẻ biết dùng giao tiếp để đạt được điều mình muốn. Trẻ có thể bắt đầu từ những hành vi rất nhỏ như nhìn, chỉ, đưa đồ, lựa chọn, sau đó mới mở rộng sang âm, từ đơn và câu ngắn. Khi trẻ thấy “giao tiếp có ích”, trẻ sẽ chủ động hơn và bớt dùng ăn vạ để biểu đạt nhu cầu.
Trung tâm Hướng Dương Huế dạy trẻ tự kỷ chậm nói là địa chỉ đáng để bạn cân nhắc khảo sát trực tiếp. Điều quan trọng khi lựa chọn không nằm ở quảng cáo hay lời hứa, mà nằm ở việc trung tâm có giúp bạn nhìn rõ lộ trình hay không. Can thiệp sớm không phải phép màu, nhưng là hành trình có thể đo được bằng những bước rất thật: con nhìn nhiều hơn, phản hồi nhiều hơn, biết xin thay vì khóc, biết chờ, biết tham gia hoạt động, rồi mới đến nói nhiều hơn và hòa nhập tốt hơn.
