Can thiệp sớm là một hành trình dài, nhưng “đúng hướng” ngay từ đầu sẽ giúp trẻ tiến bộ nhanh và bền vững hơn rất nhiều. Với nhiều gia đình, giai đoạn đầu thường là chuỗi ngày đầy câu hỏi: vì sao con chậm nói, ít giao tiếp mắt, khó ngồi tập trung, hay bùng nổ khi thay đổi hoạt động, hoặc lặp đi lặp lại một số hành vi? Trong khi chờ đợi “con lớn rồi sẽ khác”, thời gian lại trôi qua đúng vào giai đoạn não bộ phát triển mạnh nhất.
Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là tìm một nơi để “cho con đi học”, mà là tìm một trung tâm có khả năng nhìn đúng vấn đề, xây mục tiêu phù hợp và duy trì nhịp can thiệp đủ đều để tạo chuyển biến. Tại Lào Cai, Trung tâm Can thiệp sớm Golden Stars được biết đến như một hệ thống can thiệp sớm dành cho trẻ có dấu hiệu rối loạn phát triển, tổ chức theo mô hình nhiều cơ sở để phụ huynh thuận tiện lựa chọn điểm học gần nhà.
Tổng quan về trung tâm và định hướng giáo dục
Golden Stars định hướng hoạt động theo mô hình “can thiệp sớm” cho trẻ có biểu hiện rối loạn phát triển, với quy trình thường bắt đầu từ việc hẹn lịch, sàng lọc/đánh giá và xây dựng kế hoạch can thiệp theo từng trẻ. Trung tâm cũng truyền thông về các hoạt động đánh giá/sàng lọc miễn phí theo lịch hẹn để phụ huynh có cơ sở ban đầu trước khi vào lộ trình can thiệp.
Về quy mô, hệ thống hiện có 3 cơ sở tại Lào Cai, giúp phụ huynh dễ duy trì lịch can thiệp đều đặn (đặc biệt quan trọng với trẻ nhỏ). Các địa chỉ được ghi nhận gồm: cơ sở 1 tại 075 Đặng Thai Mai; cơ sở 2 tại 006 Hoàng Sào (khu Pom Hán/Cam Đường); cơ sở 3 tại 003A Thanh Niên.
Ngoài hoạt động can thiệp, Golden Stars cũng tổ chức các chương trình chia sẻ, workshop dành cho phụ huynh xoay quanh chủ đề đồng hành cùng trẻ và quản lý hành vi, thể hiện hướng tiếp cận coi gia đình là một phần của “hệ can thiệp”, không tách rời trung tâm khỏi đời sống trẻ ở nhà.
Môi trường học tập an toàn, gần gũi với trẻ
Với trẻ có nhu cầu đặc biệt, “không gian” không đơn giản là phòng học đẹp. Một phòng quá nhiều đồ, quá nhiều tiếng ồn, ánh sáng chói hoặc thiếu cấu trúc có thể khiến trẻ dễ quá tải cảm giác, tăng hành vi né tránh và rất khó hợp tác. Các trung tâm can thiệp sớm thường cần không gian được tổ chức theo hướng: gọn gàng, rõ ràng, có khu vực làm việc bàn ghế cho nhiệm vụ có cấu trúc và khu vực hoạt động linh hoạt để trẻ vận động hoặc chuyển đổi trạng thái.
Mô hình nhiều cơ sở của Golden Stars giúp phụ huynh lựa chọn địa điểm thuận tiện, giảm thời gian di chuyển và tăng khả năng bám lịch. Đây là một lợi thế “rất đời” trong can thiệp sớm: trẻ đều nhịp thì mới có tiến bộ đều, và phụ huynh cũng đỡ kiệt sức vì việc đưa đón.
Một điểm phụ huynh thường đánh giá cao ở môi trường can thiệp là cảm giác “vừa đủ kích thích”: đủ học liệu trực quan để gợi giao tiếp và tương tác, nhưng không rối mắt. Với trẻ chậm nói hoặc rối loạn giao tiếp, học liệu trực quan (hình ảnh, đồ vật thật, trò chơi mục tiêu) giúp trẻ hiểu nhanh hơn và dễ chủ động tương tác hơn. Với trẻ tăng động/khó tập trung, không gian gọn và quy trình rõ giúp trẻ bớt chạy vòng, bớt “trôi” khỏi nhiệm vụ.
Giáo viên thấu hiểu tâm lý, tận tâm từng giai đoạn phát triển
Trong can thiệp sớm, “giáo viên giỏi” không chỉ là người dạy hay, mà là người có năng lực quan sát, biết chia nhỏ mục tiêu, biết củng cố hành vi tích cực và biết điều chỉnh nhịp dạy theo phản ứng của trẻ. Trẻ đặc biệt không thể học theo kiểu “một giáo án cho tất cả”. Mỗi trẻ có một điểm nghẽn khác nhau: có trẻ khó ở ngôn ngữ diễn đạt, có trẻ khó ở tương tác hai chiều, có trẻ lại khó ở hành vi chuyển hoạt động hoặc kỹ năng tự lập.
Điểm phụ huynh nên quan sát khi cho con học không chỉ nằm ở “bằng cấp” (thường khó kiểm chứng qua một bài viết), mà nằm ở cách giáo viên làm việc: giáo viên có tạo được mối quan hệ với trẻ không, có biết giảm hành vi bằng chiến lược phù hợp không, có giải thích mục tiêu để phụ huynh hiểu không, và có đưa ra hướng dẫn luyện tập tại nhà không. Một trung tâm tổ chức workshop về quản lý hành vi cho trẻ đặc biệt cũng phản ánh sự chú trọng vào mảng “hành vi – hợp tác – kỹ năng nền”, bởi đây là nền móng để mọi kỹ năng khác phát triển.
Phương pháp dạy phù hợp với từng trẻ
Phụ huynh thường hỏi “trung tâm dạy theo phương pháp gì?”, nhưng với can thiệp sớm, câu hỏi thực tế hơn là: trung tâm có làm được 4 việc này không—đánh giá đúng, đặt mục tiêu đúng, can thiệp đều và đo lường tiến trình rõ ràng? Golden Stars truyền thông theo hướng sàng lọc/đánh giá và xây dựng phác đồ/kế hoạch can thiệp cho từng trẻ, phù hợp với logic can thiệp cá nhân hóa.
Trong can thiệp sớm, các nhóm mục tiêu thường xoay quanh những trụ cột “đi từ gốc”:
Ngôn ngữ và giao tiếp chức năng. Trẻ chậm nói không chỉ thiếu từ, mà nhiều khi thiếu động lực giao tiếp hoặc chưa hiểu rằng giao tiếp giúp đạt được nhu cầu. Can thiệp hiệu quả sẽ tập trung dạy trẻ biết yêu cầu, biết lựa chọn, biết từ chối, biết trả lời câu hỏi đơn giản, sau đó mở rộng dần vốn từ và cấu trúc câu theo khả năng.
Tương tác và chú ý chung. Nhiều trẻ rối loạn phát triển khó nhìn theo chỉ dẫn, khó chơi cùng người lớn, khó duy trì chú ý đủ lâu. Can thiệp thường cần rèn “ngồi vào hoạt động”, “làm theo hướng dẫn”, “chờ lượt” và “hoàn thành nhiệm vụ ngắn” trước khi tăng độ khó.
Hành vi và điều hòa cảm xúc. Bùng nổ khi chuyển hoạt động, né tránh nhiệm vụ khó, hoặc lặp hành vi để tự trấn an là những tình huống phổ biến. Việc Golden Stars tổ chức workshop về quản lý hành vi cho trẻ đặc biệt cho thấy trung tâm có chú trọng vào việc hỗ trợ phụ huynh hiểu hành vi và đồng hành đúng cách, thay vì chỉ yêu cầu trẻ “ngoan lên”.
Trung tâm Can Thiệp Sớm Golden Stars là một hệ thống can thiệp sớm tại Lào Cai với 3 cơ sở, định hướng đồng hành cùng trẻ có biểu hiện rối loạn phát triển thông qua sàng lọc/đánh giá, xây dựng kế hoạch can thiệp theo từng trẻ và tăng cường hỗ trợ phụ huynh bằng các hoạt động chuyên đề như quản lý hành vi.
