Có một giai đoạn mà ba mẹ vừa lo vừa bối rối: con đã hơn 2 tuổi nhưng chưa nói, gọi tên ít quay lại, không chủ động giao tiếp, thích chơi một mình, hay la hét khi không vừa ý hoặc rất khó ngồi yên làm theo hướng dẫn. Nhiều gia đình tự trấn an rằng “con lớn sẽ tự nói”, nhưng thực tế với trẻ chậm nói, rối loạn phổ tự kỷ và một số khó khăn phát triển, điều tạo ra khác biệt nằm ở việc được phát hiện sớm và can thiệp sớm, đúng phương pháp và duy trì đều đặn theo thời gian. Trung tâm can thiệp sớm Bầu Trời Xanh - Thanh Hóa là một địa chỉ được nhiều phụ huynh tìm đến khi cần hỗ trợ cho con về ngôn ngữ, giao tiếp, hành vi, kỹ năng học và kỹ năng tự lập.
Giới thiệu chung về Trung tâm
Bầu Trời Xanh là một mô hình giáo dục – can thiệp sớm đã hoạt động nhiều năm tại Thanh Hóa, tập trung vào nhóm trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt như trẻ tự kỷ, trẻ chậm nói, chậm phát triển, trẻ gặp khó khăn về ngôn ngữ – giao tiếp, hành vi và kỹ năng xã hội. Một điểm khiến nhiều phụ huynh an tâm là trung tâm tổ chức can thiệp theo hướng cá nhân hóa, đặc biệt phù hợp với các bé cần hỗ trợ sâu về nền tảng giao tiếp và hành vi hợp tác.
Mô hình can thiệp được nhiều gia đình lựa chọn tại Bầu Trời Xanh là can thiệp 1:1 (một cô – một trò), kết hợp trị liệu và hoạt động giáo dục phù hợp theo mức độ của từng bé. Với trẻ tự kỷ và chậm nói, can thiệp 1:1 giúp giáo viên “đọc” được tín hiệu của con nhanh hơn, điều chỉnh nhịp độ phù hợp, giảm quá tải và tăng khả năng hợp tác. Bên cạnh nhóm trẻ nhỏ ở giai đoạn can thiệp sớm, trung tâm cũng có định hướng hỗ trợ các bé lớn hơn thông qua hoạt động rèn kỹ năng sống nhằm tăng tính độc lập trong gia đình, trường học và cộng đồng.
Không gian học tập và cơ sở vật chất an toàn, thân thiện
Với trẻ chậm nói và tự kỷ, một không gian phù hợp không nằm ở việc “đẹp – nhiều đồ chơi”, mà nằm ở 3 yếu tố: an toàn, ít xao nhãng và có cấu trúc rõ ràng. Nhiều bé nhạy cảm với tiếng ồn, ánh sáng hoặc quá nhiều kích thích cùng lúc, nên nếu môi trường học quá rối, con dễ quá tải và dẫn đến bùng nổ hành vi hoặc né tránh nhiệm vụ. Bầu Trời Xanh định hướng xây dựng môi trường can thiệp giúp con cảm thấy “dễ đoán – dễ an toàn”, từ đó hợp tác tốt hơn và tiếp nhận kỹ năng nhanh hơn.
Không gian học thường được tổ chức theo các khu hoạt động có mục tiêu: khu can thiệp 1:1 để tập trung ngôn ngữ – giao tiếp – nhận thức; khu chơi tương tác để luyện luân phiên, chờ lượt, bắt chước và chú ý chung; khu hoạt động vận động để giải phóng năng lượng, hỗ trợ cảm giác – điều hòa hành vi; và khu hoạt động nhóm nhỏ (tùy bé) để tăng kỹ năng xã hội, làm theo hướng dẫn và tham gia nề nếp lớp học.
Đội ngũ giáo viên thấu hiểu, giàu kinh nghiệm
Điểm khác biệt lớn của can thiệp sớm nằm ở con người. Trẻ đặc biệt không học theo cách “nghe – làm – đúng”, mà học qua tương tác, cảm xúc và sự lặp lại đúng thời điểm. Vì vậy, giáo viên can thiệp cần vừa có chuyên môn, vừa có kỹ năng quan sát tinh tế và kiên nhẫn cao. Nhiều bé không hợp tác không phải vì “bướng”, mà vì con đang quá tải, chưa hiểu yêu cầu, hoặc chưa có cách giao tiếp phù hợp để diễn đạt nhu cầu. Giáo viên giỏi sẽ biết cách “mở khóa” hợp tác bằng những bước nhỏ: tạo cảm giác an toàn, thiết lập thói quen, dùng củng cố tích cực đúng lúc, và tăng dần yêu cầu theo khả năng thực tế của con.
Với phụ huynh, điều quan trọng không kém là được hướng dẫn phối hợp tại nhà. Trẻ có thể học tốt trong giờ can thiệp, nhưng để tổng quát hóa ra đời sống (ăn – ngủ – chơi – ra ngoài – gặp người lạ), trẻ cần lặp lại kỹ năng trong rất nhiều tình huống thật. Vì vậy, một mô hình can thiệp hiệu quả thường đi kèm trao đổi định kỳ với gia đình: mục tiêu giai đoạn này là gì, con đang “kẹt” ở đâu, ở nhà nên luyện thế nào để không biến thành ép học và không làm con quá tải. Khi gia đình và giáo viên đi cùng một hướng, tiến bộ thường nhanh và bền hơn rất nhiều.
Phương pháp giảng dạy tiến bộ
Trước hết là nền tảng tiền ngôn ngữ. Nhiều trẻ chậm nói không phải vì không phát âm được, mà vì thiếu nền tảng giao tiếp: chưa đáp lại khi gọi tên, chưa biết chỉ trỏ để yêu cầu, chưa có chú ý chung (cùng nhìn một vật/hoạt động với người lớn), chưa biết bắt chước động tác/âm thanh, hoặc chưa biết luân phiên khi chơi. Khi nền tảng này được xây đúng, ngôn ngữ thường bật lên tự nhiên hơn vì con bắt đầu thấy “giao tiếp có ích”.
Song song là hỗ trợ hành vi và khả năng hợp tác. Với trẻ tự kỷ/tăng động, mục tiêu ban đầu thường không phải “ngồi yên thật lâu”, mà là tham gia hoạt động, chuyển hoạt động không bùng nổ, biết chờ ngắn, biết làm theo hướng dẫn 1 bước rồi tăng dần. Khi hành vi ổn và hợp tác tốt hơn, các mục tiêu ngôn ngữ – nhận thức – xã hội mới vào đều.
Với các bé lớn hơn, việc rèn kỹ năng sống giúp con tăng độc lập: tự phục vụ, tự chăm sóc bản thân theo độ tuổi, giao tiếp phù hợp, ứng xử trong cộng đồng và tham gia môi trường học đường tốt hơn. Đây là phần rất quan trọng nếu gia đình định hướng cho con hòa nhập bền vững.
Trung tâm Can thiệp sớm Bầu trời xanh phù hợp với các gia đình đang cần mô hình can thiệp có cấu trúc, tập trung can thiệp 1:1 và chú trọng đồng hành cùng phụ huynh. Khi can thiệp đúng hướng và duy trì đều đặn, những thay đổi tích cực thường đến rất rõ: con chủ động hơn, kết nối hơn, giảm bùng nổ và từng bước tiến gần hơn tới mục tiêu hòa nhập.
